Սունդուկյանական քաոս. բաց նամակ՝ թատրոնի գլխավոր ադմինիստրատորից

Աջակցիր «Ա1+»-ին

ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար պրն. Ն. Վ. Փաշինյանին ՀՀ մշակույթի նախարար Լ. Մակունցին Ա+1 թերթի գլխավոր խմբագրին Գ. Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխ. ադմինիստրատոր Մարիամ Վաչագանի Հարությունյանից   ՍՈՒՆԴՈՒԿՅԱՆԱԿԱՆ ՔԱՈՍ (ԲԱՑ ՆԱՄԱԿ)   Ձեզ իր մտահոգ նամակն է գրում Գ. Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ադմինիստրատոր Մարիամ Հարությունյանը: Այս նամակով կոչ եմ անում հավատալ և ընդունել իմ խոստովանությունը Գ.Սունդուկյանի անվան թատրոնի տնօրեն Վարդան Մկրտչյանի աշխատանքային գործունեության և իր հետ բերած ձևական լուսավոր,  բայց իրականում «մոխրագույն» մթնոլորտի մասին: Նամակս գրելու շարժառիթը եղավ պրն. Մկրտչյանի կայծակնային առաջարկությունը՝ դիմո՛ւմ գրիր,  դո՛ւրս արի: Հարց է առաջանում,  թե ինչպես կարելի է բազմամյա աշխատանքային կենսագրություն ունեցող աշխատակցին անհիմն ձևով նման հրահանգ տալ: Արդեն շուրջ մեկուկես տարի է,  ինչ աշխատում եմ տնօրեն Վ. Մկրտչյանի հետ,  բայց հետադարձ հայացք  գցելով՝ ես ինքս էլ եմ զարմանում,  թե  ինչպիսի համբերությամբ եմ դիմացել այդքան ժամանակ: Շատ  հաճախ սեղմելով ատամներս,  «աչքկապոցի» խաղալով՝ փորձել եմ լավատես լինել և հանդուրժել տնօրենի «նորարարությունները»,  բիզնես գործունեությունը,  բայց Վ.Մկրտչյանին և իր «բանիմաց» թիմակիցներին երբեք դուր չի եկել քսան  տարիների իմ հմտությունն և կարողությունը: Ամեն անգամ ծանոթ-անծանոթների թուքումուրին արժանանալով՝ վարել եմ հաշտվողական քաղաքականություն՝ գիտակցելով,  որ երիտասարդ են,  հավանաբար ուզում են թատրոն բերել նոր ոճ,  նոր ձեռագիր,  նոր շունչ,  բայց չէ՞ որ առանց հիմքի ոչ մի նոր բան չի կառուցվում: Աշխատանքային մշտական ուղեկիցս  եղել է ՀԱՄԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ,  որ ժամանակն ամեն ինչ կհարթի. երիտասա՜րդ են,  ոչի՜նչ,  թող անտեսեն իմ խորհուրդները և առաջարկությունները,  բայց  լռելն արդեն հանցագործություն է,  եթե  ուզում ենք ազգ դաստիարակել կամ մեր երեխաներին ու թոռներին թողնել ուժեղ և բարեկիրթ երկիր: Մեր ծանոթությունը սկսվել է իրեն ներկայացնելու յուրահատուկ ձևից.  «Ես պատահական մարդ չեմ,  ես այստեղ եկել եմ նախագահի դաբռոյով,  այսինքն՝ Սեռժի: Կաշխատենք միասին,  դուք իմ  թիմից եք» (մեջբերումները բառացի են): Համբերեցի,  լռեցի,  բայց փորձեցի վերլուծել  թատրոնի թիմային  սկզբունքը և տեսա, որ նորելուկ տնօրենը   թատրոնում   աշխատանքը սկսել է աշխատողների «ջարդով»՝ պաշտոններ բաժանելով իր բարեկամներին՝ սանիկ,  քավոր,  ազգական,  որոնց տրվեցին պարետի,  փոխտնօրենի պաշտոնները, իսկ ամենակարևորը՝ հաշվապահական գործերը վստահվեցին իր բարեկամուհուն, որն ամենակարող աշխատակցուհի դարձավ առանց համապատասխան աշխատանքային փորձի (վերջերս է գնացել հաշվապահական դասընթացների): Նման քայլերի  «ապագան» բոլորի համար պարզ և հասկանալի էր՝ շահույթ,  կոռուպցիա… Ես, իմ ողջ  գիտակցական կյանքում   լինելով ազնիվ,  հպարտ և պատվախնդիր մարդ և ոչ «խոնարհ եզ»,  չէի կարող  դավաճանել իմ քսան տարվա  աշխատանքային ընկերներին և  անցնել նրա «ճամբարը», որովհետև ես իմ աշխատանքով եմ վաստակել թե՛ աշխատողների,  թե՛ հանդիսատեսի բացառիկ սերն ու հարգանքը,  ուրեմն  «մոդեռն» տնօրենի հովանավորության կարիքը չունեի:    Օրերն  ու ամիսներն անցնում էին նորանոր անակնկալներով,  բայց հեղափոխական շարժումը նրանց մի փոքր զգաստացրեց: Հարկավոր էր աշխատել նորովի սիրո և համերաշխության մթնոլորտում,  բայց երբ մարդն իր առջև ունենում է կոնկրետ նպատակ՝ ազատվել  «խանգարողներից»,  ապա  ոչ մի բանի առջև չի կանգնում. ես նրա համար եղել և մնում եմ  ամենամեծ վտանգը՝ շատ բան հասկանալով: Իր նպատակին հասնելու համար տնօրենը օգտագործեց մի ուսուցչուհու բողոք- նամակ՝ ուղղված ՀՀ մշակույթի նախարար Լ. Մակունցին: Նամակը,  ոչ մի արձագանքի չարժանանալով,  տպագրվել է «Իրատես» թերթի  № 68 ¥28-29.10 2018թ. համարում: Վերջերս «Իրատես» թերթի հոդվածը տնօրենին խիստ զայրացրել էր,  որի պատճառով ինձ հրավիրեց իր  առանձնասենյակ՝ հրահանգելով սեփական կամքով ազատման դիմում գրել,  թե չէ….   Հարց է  առաջանում, թէ չէ ի՞նչ…. Ի դեպ ,  այդ նամակի յուրաքանչյուր տողի տակ կարող է ստորագրել ցանկացած հանդիսատես,  ինչու չէ, նաև թատրոնի աշխատող: Պարոն Մկրտչյանը կարծում է,  թե ուսուցչուհու բողոքը մեր թատրոնի մասին  իմ պատվերով է կատարվել՝ առանց երկար մտածելու,  որ յուրաքանչյուր մարդ կարծիք հայտնելու  իրավունք ունի,  առավել ևս,  որ  հեղինակը գրել է ոչ կեղծանվամբ, այլ իր անուն-ազգանունով և ներկայացրել փաստեր՝ դառը իրականություն: Պարոն տնօրենը կարծում է,  թե նա իմ ընկերուհին է,  և ես եմ այդ հոդվածի պատվիրատուն: Եթե  նրա կարճամիտ տեսանկյունից դիտենք, ուրեմն հանրապետության դպրոցների  տնօրենների,  ուսուցիչների մեծամասնությունը իմ ընկերուհիներն են,  որոնք հաճախակի այցելել և այցելում են մեր թատրոն՝ ներկայացումների: Ես գոհ եմ նրա այն կարծիքից, որ ես իմ աշխատանքով,  վարվելաձով,  ուշադրությամբ արժանացել եմ նման լուսավոր մտավորականների ընկեր լինելուն, և ինձ համար ողջունելի է ուսուցչուհու համարձակ քայլը,  որովհետև շատերն են դժգոհում,  բայց անտարբերությամբ շրջանցում են և վախենում բան ասել: Այս ամբողջի  առանցքում  այդ նամակ-հոդվածը չէ,  այլ  տնօրենի շուրջ մեկուկես տարվա նպատակային  քայլերը,  քանի որ նրա նորամուտը ունեցել է մեկ նշանաբան՝ «մերժել հին աշխատողներին» և նոր ուժերով՝ իր «նազարներով», ստեղծել թատերական ԲՈՒՄ: Ներկայացնեմ տնօրենի (մեկ տարվա և ավելի) ծավալած աշխատանքային գործունեությունը. 1.Տնօրենը աշխատում է նոր մեթոդներով՝ իրարից առանձնացնելով աշխատողներին: Հիմնականում հաշվապահության աշխատողներին տեղավորելով սենյակներում՝ նրանցից պահանջում է նստել տեղերում,  ժամը 10 ⁰⁰ –ից մինչև 17 ⁰⁰ չշփվել ոչ մեկի հետ: Նրա գործը միայն իր բարեկամուհու՝«գեներալ» հաշվապահի հետ է: Այսպես պահանջելով՝ նա  «բարեգործական» հիմունքներով աշխատավարձ է տալիս նստող-զբաղվող լռողներին: Բայց մինչև ե՞րբ…. Նա սպասում է,  որ նրանք կհոգնեն անիմաստ ժամ մեռցնելուց և կհրաժարվեն աշխատանքից: Ակներև մի փաստ. թատրոնի տնտեսագետը,  հիասթափվելով այս ամենից,  հեռացել է աշխատանքից՝ հասկանալով,  որ տնօրենի համար ինքն ավելորդ է: Նմանատիպ ճակատագրի է արժանացել կադրերի բաժնի վարիչը,  որին անհիմն նկատողություններ անելով՝ հեռացրել է աշխատանքից (ի դեպ,  գործերը դատական համակարգում են, և դեռ  շարունակվում է ընթացքը): «Խելամտորեն» բոլորից առանձնացրել է նաև  աշխատավարձի գծով հաշվապահին՝ կարծելով՝ ոչ ոք ոչինչ չի կարող հասկանալ: Թատրոնում  գորշ մթնոլորտ է.  ընթանում են գաղտնալսման դասընթացներ,  թե ով ինչ,  որտեղից կլսի և շուտ կհաղորդի «տիրոջը»:

2. Տնօրենը թատրոնում իր կազմակերպչական աշխատանքները սկսել է ջուր ծախելով՝ չունենալով «Ջուր ծախող տղայի» (արձան) թույլտվությունը:

Թատրոնն սկսվում է հանդերձարանից,  իսկ Վ. Մկրտչյանի համար՝ հանդերձարանում կանգնած հսկիչից,  որն աշխատավարձ է ստացել ոչ թե հսկիչ,  այլ որպես իր համար ջուր վաճառող աշխատելու համար: 3.Կոսմետիկ վերանորոգվել է թատրոնի տոմսարկղը,  այն էլ՝ հովանավորի գումարով: Բայց  հեռուստատեսային ալիքներով լուսաբանվել է ոչ թե հովանավորի գործը,  այլ ինքնագովազդով հանդես  է եկել ինքը՝ Վ. Մկրտչյանը՝ տոմսարկղի պատերը ձևավորելով Ա. Էլբակյանի բեմադրած ներկայացումների պաստառներով (կարծես մինչ իր հայտնվելը այդ թատրոնում ոչ մի ներկայացում չի եղել): Ի միջի այլոց,  երբ վերանորոգվում էր տոմսարկղի սենյակը,  տնօրենի որոշմամբ ինձ շատ կուլտուրական հանեցին իմ ուժերով վերանորոգված երկսենյականոց առանձնասենյակից՝ առաջարկելով մոտ երկու ամիս թափառել թատրոնի նախասրահում և մի աթոռով տեղավորվել ցանկացած անկյունում,  ցանկացած սյան տակ: Ինձ խստիվ արգելված էր անգամ իմ կաբինետի մոտ կանգնելը,  երբ այդ նույն սենյակ ազատ մուտք ու ելք  ունեին թիմակիցները՝ պարեկը,  փոխտնօրենը և իր ծանոթները: Իմ առանձնասենյակը ազատելուց հետո նրանք ինձ զրկել են քաղաքային հեռախոսակապից՝ այն տրամադրելով տոմսարկղին՝ որպես երկրորդ գիծ,  երբ իմ բոլոր ծանոթները այդ համարով էին շուրջ քսան տարի զանգում և հետաքրքրվում ներկայացումներով՝ անհրաժեշտության դեպքում տոմսեր պատվիրելով: Ես մինչև  այժմ էլ իրավունք չունեմ մոտենալ տոմսարկղին: Պատկերացնու՞մ եք, գլխավոր ադմինիստրատորին,  ֆուտբոլային լեզվով ասած,  ցուցադրվել է «կարմիր  քարտ»: ԱԲՍՈՒ՜ՐԴ… 4.Այսօր տոմսային տնտեսության հաշվապահը,  որին խիստ արգելվում է տոմս վաճառել,  շարունակում է տոմս վաճառել՝ առանց իմ վերահսկողության,  որը սահմանված է օրենքով: Որպես դահլիճի պատասխանատու՝ ես ոչնչից տեղեկություն չունեմ՝ ո՛չ իրացված տոմսերից,  ո՛չ հրավերներից,  մինչդեռ տարիներ շարունակ վերը նշվածը եղել է իմ պարտականությունը: 5.Տնօրենը իր աշխատանքային գործունեությունը սկսել է  հաշվապահական աուդիտով: Շուրջ 6-7 ամիս  մի շարք կասկածելի մարդիկ իրենց հարցաքննություններով մեր թատրոնում  գործունեություն էին ծավալում,  սակայն ոչ մի կերպ չամփոփվեց նրանց ստուգումների արդյունքը: Միայն հետո  տնօրենի ներկայացմամբ «հայտնվեցին» իրավաբաններ: Միգուցե թատրոնն այսօր կարիք ունի նաև թաղայինի,  դատավորի և դատախազի, որոնք հարկ եղած դեպքում թատրոնում իրավաբանական «ցեխ» կդնեն և կպաշտպանեն նրա շահերը: Կոլեկտիվի ներսում ծագած մի շարք խնդիրներ և հարցեր քննարկվում են ժողովներում կամ հերթական խորհրդակցություններում: Եկած օրվանից մեր կոլեկտիվում դեռ ոչ մի ժողով չի արվել ,  որովհետև  նա  վախենում է  ճակատին ճիշտ խոսքի հարված ստանալուց: Չի ընդունում հիմնավոր,  սկզբունքային քննադատություն: Երբ զգուշացվում է որևէ բացթողման կամ սխալի մասին,  նա արհամարհական կեցվածք  է  ընդունում  և ծիծաղում,  քանի որ ինքը ամենատես է և ամենակարող,  որն արվեստագետի պահվածքին հարիր չէ: Օրինակ՝ կարող են հրավիրատոմսեր բաժանել մի շարք քերականական սխալներով,  որոնց մասին ինձ ահազանգել են ծանոթ մտավորականներ: Մի խոսքով, ամենուր և ամեն ինչում ես՝ Վարդան Մկրտչյանս: 6.Նա փորձել է նաև խաղալ իմ հեղինակության հետ՝ նախկին արտահաստիքային լիազորին ասելով,  որ ինձ հետ ունեցած գործարքներում նա խաբված է,  բայց առանց  հապաղելու  առաջարկել է  աշխատել իր հետ: Բերված փաստերը առերեսմամբ հաստատվել են, պարզաբանվել,  որին այլևս չեմ ուզում անդրադառնալ: Փորձենք փաստել և հաշվել նրա §գրպանային¦ շռայլ ծախսերը,  որոնցով ներկայացվում է նրա  ստեղծագործական առաջադիմությունը՝ էլբակյանական ներկայացումների թանկարժեք և  տարատեսակ պաստառներ,  որոնց առջև  խորհուրդ է տրվում «սելֆի» անել և դրանով իսկ արձանագրել թատրոնի նոր առաջընթացը: Լավ բան է երազելը,  բայց երազախաբությամբ երեխա չի ծնվում:  Այսքան տարի աշխատելուց հետո կարող եմ ասել մի բան. թատրոնը  պետք է լինի բացարձակ թափանցիկ՝ իր ֆինանսական և վարձակալական պատկերով,  իսկ պրն. Մկրտչյանի  գործելաոճում կա մի մեծ պատնեշ: Եթե որոշ մարդիկ փորձեն պարզել,  ապա պարզ կդառնա թատրոնի ֆինանսական գործունեությունը: Նամակս գրելու պատճառը պարզ է, և ինձ համար միևնույնը չէ մեր թատրոնի ճակատագիրը: Ես երկար տարիներ,  սկսած մութուլույս տարիներից, համագործակցել եմ հանրապետության համարյա բոլոր դպրոցների մանկավարժների,  հիմնարկ-ձեռնարկությունների տնօրենների  և վերջիվերջո թատրոն սիրող-արժևորող,  պարբերաբար թատրոն հաճախող թատերասերների հետ՝ իմ առջև դնելով մի նպատակ՝ մասնակիցը դառնալ ազգի դիմագծի և հոգեկերտվածքի   ձևավորման.  չէ՞ որ թատրոնը կյանք է  և հոգևոր սնունդ: Հեղափոխական շարժումից հետո՝ այս հինգ ամիսների ընթացքում, մտածեցի՝ երևի  տնօրենն իր թիմով կփոխի իր աշխատանքային ոճը. և  համատեղ կաշխատենք նոր ոճով և ոգով: Այդ ոգին թատրոնում շատ կարևոր է,  իրավիճակ է փոխվել երկրում,  բայց մեր տնօրենը հավանաբար ոգի (дух) բառի տակ հասկացել է դուխով ազատվել աշխատողներից՝ պարտադրելով սեփական կամքով ազատման դիմում գրել: Նամակս այս տողերով կավարտվեր.եթե չլիներ պրն. տնօրենի վերջերս կատարած ահաբեկչական քայլը:Նա, հերթական անգամ մտացածին պատճառաբանություններ փնտրելով, ինձ թատրոնից դուրս կանչեց բակ և հանդիսատեսների ներկայությամբ, չափը կորցրած, տղամարդուն ոչ վայել պահվածքով, սպառնալով հարձակվեց վրաս:Այդ պահին ոչ միայն ես, այլև կողքից  դիտողը, կարող էր  վկայել, որ նրա պահվածքը անհավասարակշիռ էր և նա ունի հոգեկան լուրջ շեղումներ:   Այս ամենից հետո ս/թ նոյեմբերի 8-ին նա իր գործավարի միջոցով ինձ կանչեց կաբինետ և շարունակեց իր իսկ «գրած» հիստերիկ դրամայի հաջորդ արարը՝ պահանջելով, որ ես գրեմ բացատրագիր նոյեմբերի 2-ին աշխատանքի չներկայանալու համար, թեև ես ներկայացել եմ առավոտյան և գործերով դուրս եկել: Տնօրենը պատկերացում չունի գլխավոր ադմինիստրատորի աշխատանքային պարտականությունների մասին, որ կա նաև ազատ գրաֆիկ, որով ես աշխատել եմ 20տարի, որից մեկ ու կես  տարի նման աշխատաոճով իր հետ: Այդ օրը կրկին հարձակվեց ինձ վրա (ի դեպ, ներկա են եղել իր թիմակիցները՝ գործավար և փոխտնօրեն) և սկսեց ավելի կոպիտ վերաբերվել ինձ հետ՝ բղավելով՝ դո՛ւրս իմ կաբինետից: Թատրոնի աշխատակազմը և ես, այս միջադեպերի վկան լինելով, գտնում ենք, որ նման տնօրենի անհրաժեշտ է ոչ թե իրավաբան, այլ՝ հոգեբույժ-հոգեբան: Հաաաա՜… մի պահ հիշենք մի կարևոր բան.  չէ՞ որ Վ. Մկրտչյանը թատրոն է եկել սերժիկյան դաբռոյով,  իսկ ո՞ւր է հիմա Սեռժիկը : Միգուցե նա  էլ հետևի նրա քայլին, քանի որ թատերական  քողտիկից դուրս եկած մարդը պալատում՝ ազգային թատրոնում,  նման ձևով աշխատելու իրավունք չունի:                            Հարգանքով՝ համբերությամբ կոփված և ազատման դիտակետում հայտնված, դեռ հարկային մարմիններին չդիմած՝ Գ.Սունդուկյանի անվան թատրոնի գլխավոր ադմինիստրատոր      Մարիամ Հարությունյան Հեռ. 091-50-31-32 / 098-73-22-82