Բացել լրահոսը Փակել լրահոսը
A A

«Մենք քյալագյոզություն անող չենք» (տեսանյութ)

Հարցազրույց

2008թ. մարտի 1-ի դեպքերի բացահայտման համար Հայ Ազգային Կոնգրեսը կարեւորում է մի շարք փաստաթղթերի` այդ թվում 2008թ. փետրվարի 23-ի 0038 ՊՆ հրամանի բողոքարկումը, 2008թ. մարտի 1-ի Ռոբերտ Քոչարյանի «Արտակարգ դրության» հրամանագրի սահմանադրականության վիճարկումը եւ այլն: Այս եւ մի շարք այլ հարցերի շուրջ «Ա1+»-ն այսօր զրուցեց ՀԱԿ-ի Իրավական աջակցության կենտրոնի ղեկավար Գագիկ Ջհանգիրյանի հետ:

- Մարտի 1-ի 10 զոհերից 9-ի իրավահաջորդները դիմել են դատարան եւ բողոքարկում են նախաքննության մարմնի` Հատուկ քննչական ծառայության անգործությունը, իսկ ՀՔԾ Մարտի 1-ի քննչական խմբի ղեկավար Վահագն Հարությունյանն արդեն հասցրել է հայտարարել, թե զոհերի իրավահաջորդների բողոքն անհիմն է եւ ձեւական բնույթ է կրում: Որպես զոհերի իրավահաջորդներին իրավական աջակցություն ցուցաբերող` ինչպե՞ս եք գնահատում այդ հայտարարությունը:

- Անցել է 2 տարի եւ ավել մարտի 1-ի դեպքերից եւ 10 սպանություններից եւ Հատուկ քննչական ծառայությունը որեւէ մեկին սպանության մեջ ոչ կասկածում է, ոչ մեղադրում է: Ըստ էության` 10 սպանություններից որեւէ մեկը այսօրվա դրությամբ բացահայտված չէ: Երկու տարվա մեջ գոնե 1-ը, 2-ը, 3-ը չէի՞ն կարող բացահայտել: Ես կարծում եմ` կարող էին: ՀՔԾ-ում բավականին փորձառու քննիչներ են աշխատում, որոնք քաղաքական սանկցիայի թույլտվության պայմաններում անպայման կբացահայտեին առնվազն 5-6 սպանության դեպք: Եթե զոհերի իրավահաջորդների բողոքներն անհիմն էին, ապա ինչո՞ւ ապրիլի 16-ին նրանց 2 բողոքներով ՀՔԾ-ն ասաց, թե դեռ քննչական գործողություններ, ծրագրեր ունի այդ սպանությունները բացահայտելու համար եւ դատարանից խնդրեց հետաձգել նիստը: Եթե բողոքները լինեին անհիմն, դատական նիստը հետաձգելու կարիք չէր լինի:

- Անհերքելի փաստ է, որ զոհերից 3-ը սպանվել են ոստիկանների կիրառած «Չերյոմուխա -7» տեսակի զենքից, եւ ՀՔԾ-ն պնդում է, որ չի կարողանում պարզել, թե «Չերյոմուխա 7» կիրառած 4 ոստիկանից որ երեքն են սպանողները: Դա անհնա՞ր է բացահայտել:

- Ես մարտի 1-ի դեպքերին ներկա չեմ եղել, սակայն որքան ծանոթ եմ քրեական գործերին, այնպես չէ, որ «Չերյոմուխա 7» կիրառած բոլոր 4 ոստիկանները նույն տեղից եւ նույն ժամից են զենքը կիրառել: Նրանք բոլորն էլ տարբեր դիրքերում եւ տարբեր ժամերին են կրակ արձակել: Այնպես, որ շատ հեշտ է պարզել, թե ում կրակոցից ով է մահացել:

- Այդ դեպքում, ինչո՞ւ չեն պարզում:

- Քաղաքական սանկցիա չունեն:

- Մարտի 1-ի դեպքերի մասին խոսելիս, հնարավոր չէ չանդրադառնալ մինչ մարտի 1-ը տեղի ունեցած իրադարձություններին: Հայ Ազգային Կոնգրեսը, այդ թվում Կոնգրեսի առաջնորդ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը մի քանի անգամ անդրադարձել է 2008թ. փետրվարի 23-ի ՊՆ 0038 հրամանին: Լուրեր կային, որ այդ հրամանը պետք է բողոքարկվի: Այդ ուղղությամբ որեւէ քայլ կատարվե՞լ է:

- Մամուլում այդ հրամանի հրապարակումից հետո, ակնհայտ դարձավ, որ դեռեւս փետրվարի 3-ին Պաշտպանության նախարարի հույժ գաղտնի հրաման է հրապարակվել, որոնք ՀՀ զինված ուժերը բերվել են բարձր պատրաստակամության վիճակի, սահմանային եւ այլ զորամիավորումներից անձնակազմեր են տեղափոխվել Երեւան, նրանց այստեղ բնակեցնելու համար հրահանգներ են տվել, ստեղծվել է Երեւանի կայազորի վարչակազմ: Այդ հրամանը, որը պրեամբուլայում մեկնաբանվում է, որպես ԶՈՒ-ի կողմից սահմանադրական պարտականությունների կատարման նպատակ հետապնդող, նշանակում է, որ այդ հրամանով ԶՈՒ-ն ներգրավել են հետընտրական քաղաքական զարգացումներին, որն ապացուցվում է նաեւ փաստերով, լուսանկարներով, տեսաձայնագրություններով, որոնք առկա են մարտի 1- ի եւ 2 դեպքերում:

- Այդ հրամանագիրը թո՞ւյլ է տալիս ասել, որ 2008թ մարտի 1-ը զինված հեղաշրջում էր ՀՀ-ում:

- Իմ մեղադրական ճառում ես այդպես էլ ասել եմ, որ դա հեղաշրջում էր եւ բանակի զինված ուժերի օգնությամբ վարչախումբը կեղծված ընտրությունների միջոցով ապահովեց իր իշխանությունը: ՀԱԿ կառույցի մեջ ընդգրկված «Ժողովրդավարական հայրենիք» կուսակցությունը նախաձեռնել է ՊՆ 0038 հրամանի բողոքարկումը: Քանի որ այդ հրամանը կառավարության կառուցվածքային ստորաբաժանման ղեկավարին է պատկանում, ապա առաջին քայլով այն պետք է բողոքարկվեր կառավարություն: Մեր փաստաբանն արդեն բողոքարկել է կառավարություն եւ ցավոք ստացել է մի պատասխան, որից դժվար է հասկանալ, թե կառավարությունն ինչ է ուզում հիմնավորել կամ հերքել: Պատասխանը չի անդրադառնում ՊՆ 0038 հրամանին, փորձում է սվաղել հրամանի նպատակները: Պատասխանը մեզ չի բավարարել, եւ մենք այն կսկսենք բողոքարկել դատական ատյաններում:

- Իսկ չե՞ք պատրաստվում բողոքարկել մարտի 1-ին Ռոբերտ Քոչարյանի «Արտակարգ դրություն» հայտարարելու մասին հրամանագրի սահմանադրականությունը:

- ՀԱԿ-ը զրկված է ՀՀ նախագահի հրամանագիրը ՍԴ բողոքարկելու իրավական լծակներից: Մենք ԱԺ-ում չունենք խմբակցություն: Միակ լծակը` որի աջակցությանը դիմել է ՀԱԿ-ն, դա Մարդու իրավունքների պաշտպանն է: 2009թ. մենք երկու դիմում ենք հղել ՄԻ պաշտպանին, սակայն Արմեն Հարությունյանը մերժել է: Վերջերս, երբ ԵԽ-ում շվեդ պատգամավորը շրջանառության մեջ դրեց ՀՀ-ում ռազմական հեղաշրջման, բանակի օգտագործման մասին իր նախաձեռնությունը, Արմեն Հարությունյանն ասաց. «Այո, եթե մենք չենք լուծում մեր խնդիրները, ապա դրանցով զբաղվում են եվրոպական կամ այլ երկրների պատգամավորներ»: Օգտվելով այդ առիթից` մեկ ամիս առաջ ՀԱԿ-ը կրկին դիմել է ՀՀ ՄԻ պաշտպանին, հույս ունենալով, որ նա քաջություն կունենա եւ ՍԴ-ում կվիճարկի մարտի 1-ի Ռոբերտ Քոչարյանի «Արտակարգ դրության» հրամանագիրը: Այդ հրամանագրի հակասահմանադրականությունը դժվար չէ ապացուցել, դա կարող է անել նաեւ միջակ իրավաբանը: ՄԻ պաշտպանը եթե չի բողոքարկում այդ հրամանագիրը, որն, ըստ էության, հիմք դարձավ մարտի 1-ի սպանդի եւ հարյուրավոր մարդկանց հրազենային եւ բեկորային վիրավորումների, ծեծի ու ջարդի համար, 10 սպանությունների, չեմ հասկանում այդ դեպքում ի՞նչ իմաստ ունի, որ ՀՀ-ում գործի այդ մարմինը:

- Ձեր կարծիքով Արմեն Հարությունյանին միայն քաջությո՞ւնն է պակասում ՍԴ դիմելու համար:

- Ես չեմ ուզում նման արտահայտություններ անել, քանի որ անձամբ ճանաչում եմ ՄԻ պաշտպանին, ուզում եմ հույս հայտնել, որ ի վերջո նա իր մեջ հույս կգտնի եւ այդ հրամանագիրը կբողոքարկի ՍԴ-ում:

- Վերջերս Վազգեն Մանուկյանը «Ա1+»-ին տված հարցազրույցում ասել է, թե ո՞վ է ասում, որ մարտի 1-ը բացահայտված չէ: Այսինքն ՀՀ-ում կան մարդիկ, ի դեմս Մանուկյանի, որ կարծում է, թե մարտի 1-ը բացահայտված է: Ի՞նչ կասեք:

- Ցանկացած հայի համար` թե ՀՀ-ում, թե սփյուռքում մարտի 1-ը բացահայտված չէ: Խոսքը` քրեական գործի շրջանակներում մարտի 1-ը բացահայտելն է: Իրավական գնահատականը տրված չէ: Բացահայտված չեն ոչ միայն 10 սպանությունները, այլեւ իշխանությունների կողմից նշված հարյուրավոր ներքին զինծառայողներին, ՀՀ քաղաքացիներին հրազենային, բեկորային վնասվածքներ պատճառելու դեպքերը: Ես չեմ լսել մի քրեական գործի, դատական վճռի մասին, որ որեւէ մեկին դատապարտած լինեն հրազենային, բեկորային դեպքերի համար: Մարտի 1-2-ին իշխանությունների պաշտոնական հաղորդագրությունների մեջ հարյուրավոր դեպքեր էին նշվում:

- Վազգեն Մանուկյանը նաեւ կապ է տեսնում 1996թ դեպերի, 1999թ. հոկտեմբերի 27-ի եւ 2008թ. մարտի 1-ի միջեւ` ասելով, որ եթե չլիներ 1996թ., ապա չէին լինի եւ 1999թ. հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչությունը եւ մարտի 1-ի ողբերգական դեպքերը: Դուք կապ տեսնո՞ւմ եք այդ դեպքերի միջեւ:

- Այդ դեպքերը մեկը մյուսի հետ կապելն անտրամաբանական է: 1996թ ըմբոստ զանգվածը ջարդել է ԱԺ-ի դարպասները, մուտք են գործել օրենսդիր մարմնի շենք, ծեծել են ԱԺ փոխնախագահին, առեւանգել են ԱԺ նախագահին: Այդ իրավիճակը համեմատել Ազատության հրապարակում քնած մարդկանց վրա ոստիկանների զինված հարձակման հետ` ուղղակի անհամեմատելի է:

- Իսկ կապ տեսնո՞ւմ եք 1999թ. հոկտեմբերի 27-ի եւ 2008թ. մարտի 1-ի դեպքերի միջեւ:

- Մարտի 1-ը այլ քրեաիրավական որակման կարիք ունի, իսկ հոկտեմբերի 27-ը տեռորիստական ահաբեկչական ակտ էր: Ես կապ չեմ տեսնում: Եթե Վազգեն Մանուկյանը տվյալներ ունի, որ այդ դեպքերը միմյանց հետ կապված են, նա իր տվյալները պետք է ներկայացնի ՀՀ Գլխավոր դատախազություն:

- ՀՀԿ փոխնախագահ Ռազմիկ Զոհրաբյանը վերջերս նշեց, որ անհրաժեշտ է մարտի 1-ի դեպքերի մասին հնարավորինս քիչ խոսել` ժողովրդին հանդարտեցնելու համար: Մարտի 1-ի մասին անընդհատ խոսում է ՀԱԿ-ը: Ի՞նչ եք կարծում, եթե լռեք, մարտի 1-ի դեպքերի հետ կապված խնդիրները կհարթվե՞ն:

- Քանի դեռ չի բացահայտվել մարտի 1-ի սպանդը, 10 զոհերի սպանությունները, հարյուրավոր վիրավորվածների դեպքերը, մահակներով մարդկանց ծեծողներին եւ նրանց չենք պատժել, մարտի 1-ի մասին հնարավոր չէ լռել: Եթե խոսեն մարտի 1-ի 10 զոհերից որեւէ մեկի հարազատի հետ, կհասկանան, որ նրանք երբեք չեն մոռանալու եւ չեն լռելու մարտի 1-ի մասին: ՀԱԿ-ն ընդամենը պահանջում է այն, ինչը պարտավոր են անել պետական մարմինները` բացահայտել եւ պատժել մեղավորներին:

- Պարոն Ջհանգիրյան, Ռոբերտ Քոչարյանն անձամբ հայտարարեց, որ տեսել է տեսանյութեր, որտեղ ինչ-որ մարդիկ դուրս են գալիս մեքենաների հետեւից կրակում եւ նորից թաքնվում: Դուք այս 2 տարվա ընթացքում նման կադրեր տեսե՞լ եք, ի՞նչ են եղել այդ տեսանյութերի հետ:

- Ես նման դրվագներ տեսաերիզներում չեմ հանդիպել, կարծում եմ, որեւէ մեկը չի տեսել:

- 2008թ. մարտի 1-ին երկրի գլխավոր հրամանատարը Ռոբերտ Քոչարյանն էր: Այսօր շատերը մարտի 1-ի պատասխանատվությունը, մեղքը միայն նրան են վերագրում: Սերժ Սարգսյանի մեղքի բաժինն ավելի պակա՞ս է:

- Ես փիլիսոփայորեն եմ վերաբերում այդ տեսակետին: Ոստիկանությունը, ԱԱԾ-ն կառավարությանն առընթեր էր, ՊՆ-ն կառավարությանն առընթեր է, սակայն ուղղակի ենթարկվում է ՀՀ նախագահին: Այստեղ պատասխանատվությունը սահմանազատելը լավ բան չէ:

- Վերջերս Երեւանում էին FIDH-ի 150 իրավապաշտպաններ, որոնք զոհվածների հարազատների հետ հանդիպման ընթացքում ասացին, որ իրենք հասել են այնպիսի հաջողությունների, երբ երկրի ղեկավարները, որոնք զենք են կիրառել սեփական ժողովրդի վրա, կանգնել են միջազգային դատարանի առաջ: Կոնգրեսը ստորագրություններ է հավաքել Ռոբերտ Քոչարյանին միջազգային դատարանի առաջ տեսնելու համար: Գործնականում դա որքանո՞վ է հնարավոր:

- ՀՀ-ն չի վավերացրել Հռոմի քրեական դատարանի կանոնադրությունը, որը բաց միջազգային պայմանագիր է: Այս առումով, Հաագայի դատարանին հասցեագրված բողոքները չեն կարող վարույթ ընդունվել, սակայն FIDH-ի իրավապաշտպաններն էլ նշեցին, որ կա մեխանիզմ, որ այդ բողոքները կարող են քննարկման առարկա դառնալ միջազգային դատարանում: Այդ մասին Երեւանում հայտնեց նաեւ Հաագայի դատարանի դատախազը:

- Դա կարե՞լի է որպես առաջարկ ընդունել:

- Նրանք եւ կարող են առաջարկ անել եւ խորհուրդ տալ: Կա այդ մեխանիզմը, սակայն այս պահին չեմ կարող ասել, թե ինչ ընթացք կունենա այդ բողոքը:

- Միջազգային կառույցները մարտի 1-ի դեպքերից 2 տարի հետո են սկսել բացահայտ խոսել, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել ՀՀ-ում ընտրություններից հետո: Ո՞րն է դրա նպատակը, ո՞րն է այդ լռության գինը:

- Շատ վատ է, որ աշխարհը գիտի, թե ինչ է կատարվել ՀՀ-ում եւ միայն երկու տարի հետո է նման զեկույցներ հրապարակում: Փաստ է, որ նույն ԵԱՀԿ ԺՄԻԳ -ի մարտի 1-ի գործերով միջանկյալ տարբերակը դեռեւս 2008թ. դեկտեմբերին եւ 2009թ. հունվարին արդեն կար: Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ պետդեպարտամենտի տարեկան զեկույցին, ապա այն էլ բավական խիստ էր: Մեզ համար շատ զարմանալի էր ԵԽ Խոշտանգումների եւ բռնությունների դեմ կոմիտեի զեկույցը: Այն ներկայացվել էր 2008թ. հունիսին եւ ՀՀ կառավարությունը 3 ամիս ժամանակ ուներ նրանց պատասխանելու համար, սակայն զեկույցը կրկին հրապարակվեց 2 տարի անց: Դրա գինը ԼՂ հարցում եւ հայ-թուրքական հարաբերությունները ՀՀ -ից առավելագույն զիջումներ կորզելն է:

- Այսօր շատերը խոսում են այն մասին, որ 2008թ. ՀՀ-ում կարող էին տեղի ունենալ նույն Ղըրղզստանի դեպքերը, այսինքն 10 զոհի փոխարեն, մենք կարող էինք ունենալ հարյուրավոր զոհեր:

- Եթե ընդդիմության առաջնորդը, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հրապարակում հավաքվածներին կոչ չաներ գնալ տուն, հնարավոր չէր լինի խուսափել զոհերի թվի հնարավոր աճից: Ղրղըզական սցենարը շատ վատ է եւ անընդունելի Հայաստանի համար: Ով արյունով գալիս է, արյունով էլ գնում է: Մեր պայքարի ճանապարհը քաղաքակիրթ է եւ ճիշտ է: Թեկուզ ժամանակային առումով որոշ մարդկանց մոտ ՀԱԿ-ի որդեգրած ուղին կարող է հուսահատություն առաջացնել, սակայն մենք իշխանության պետք է գանք միայն օրինական եւ սահմանադրական ճանապարհով: Սպանություններով, ջարդերով, հրկիզումներով իշխանափոխությունը ՀՀ-ի համար կործանարար է, քանի որ մենք ունենք ԼՂ հիմնախնդիր: Մենք քյալագյոզություն անող չենք:

- ՀՀ քաղաքացիներն օրերս առաջին անգամ տնտեսական խնդիր են որոշել լուծել դատական կարգով` գազի գների թանկացման հետ կապված դիմել են Վարչական դատարան: Սա ինչո՞վ կավարտվի:

- Սա շատ հնչեղ հարց է եւ շոշափում է ՀՀ բոլոր քաղաքացիների գույքային շահերը: ՀԱԿ-ի տնտեսական հանձնախումբը մեզ ներկայացրեց որոշակի հաշվարկներ, որոնք միանշանակ ապացուցում են, որ այդ թանկացումը անհիմն է եւ ենթակա է դատական բողոքարկման: Վարչական դատարան արդեն մերժել է մեր բողոքի մի մասը` դատավարությունը բանավոր ընթացակարգով վարելու, ապրելի 1-ին գազի թանկ գները կասեցնելը: Ցավոք, այդ մերժումը դեռ չունենք մեր ձեռքի տակ, սակայն ես կարծում եմ, որ Վարչական դատարանը դիրքորոշումը մեկն է` որքան հնարավոր է քողարկված մերժել մեր բողոքը:

- Ի՞նչ եք կարծում, ՀՀ դատական ատյաններում ՀԱԿ-ի հայցերը կբավարարվեն, թե դրանք միայն միջազգային դատական ատյաններ հասնելու համար են:

- Ես այնքան միամիտ չեմ, որ կարծեմ, որ դրանք բավարարվելու են: Եթե որեւէ հայց էլ հանկարծ մի դատավոր կամ մի պաշտոնյա որոշի բավարարել, դա նրա համար շատ ծանր կլինի: Մենք ստիպված պետք է անցնենք այդ ատյանները: Մենք էլ համբերատար գնում ենք` հույս ունենալով, որ Եվրոպական դատարանը կբավարարի մեր բողոքները, իսկ ավելի մեծ հույսեր ունենք, որ մինչ այդ ՀՀ-ում իրավիճակ կփոխվի եւ մենք հնարավորություն կունենք 100 ավելի անարդար դատական ակտերը վերացնել մեր ներպետական դատարաններում:

- Ի՞նչ խորհուրդ կտաք անհամբեր քաղաքացիներին, որոնք ՀԱԿ-ի կտրուկ քայլեր են պահանջում «հիմա»:

- Անհամբեր եւ համբերատար քաղաքացիներին, հատկապես չեզոք քաղաքացիներին խորհուրդ կտամ մասնակցել մեր շարժմանը: Չի կարելի նստել եւ կողքից դիտել, թե ինչպես պետք է երկրում բարեփոխումներ, իշխանափոխություն իրականացվի, որ իրենք էլ վայելեն: Յուրաքանչյուր քաղաքացի իր մասնակցությունը պետք է ունենա այս համաժողովրդական գործում:


Հարցազրույցը վարեց Վիկտորյա Աբրահամյանը